ما اغلب درد ناگهانی و شدیدی را در عضلهای تجربه میکنیم که به طور غیر قابل کنترلی منقبض میشود که گرفتگی عضلات نام دارد. گرفتگی عضلات یک پدیده بسیار رایج اما آزاردهنده است. این عارضه ناخوشایند هر کسی را صرف نظر از سن یا سطح فعالیت بدنیاش تحت تأثیر قرار میدهد. در این محتوا به بررسی علل گرفتگی عضلات و انواع آنها، نحوه درمان گرفتگی عضلات و تسکین ناراحتی پرداخته شده است.
درد آزاردهنده
علت اصلی گرفتگی عضلات چیست؟
گرفتگی عضلات، انقباض موقت، غیرارادی، ناگهانی و دردناک یک یا چند عضله است. عضلاتی که اغلب تحت تأثیر قرار میگیرند، عضلات اندام تحتانی، یعنی رانها، ساق پا و پاها هستند. گرفتگی عضلات به طور ناگهانی و بدون هیچ علامت قبلی ظاهر میشود. گاهی اوقات، چندین گرفتگی به سرعت و پشت سر هم رخ میدهند و پس از چند دقیقه خود به خود از بین میروند. گرفتگی عضلانی در حین فعالیت بدنی و همچنین در حالت استراحت نیز رخ میدهد.
از نظر فیزیولوژیکی، گرفتگی عضلات با افزایش تحریکپذیری اعصاب و عضلات رخ میدهد که منجر به انقباض غیرارادی و ناگهانی آنها میشود. در واقع با تحت تأثیر گرفتن تکانه عصبی، فیبرهای عضلانی منقبض میشوند و باعث کوچک شدن عضله به میزان 30 تا 50 درصد میشوند.
اغلب دو نوع اصلی گرفتگی عضلات وجود دارد. شایعترین آنها گرفتگیهای اساسی به اصطلاح ایدیوپاتیک هستند که هیچ علت قابل شناسایی ندارند. این گرفتگیها که در پاها، ساق پا یا کف پا بروز میکنند و در حالت استراحت، عموماً در شب (گرفتگی شبانه) یا در حین فعالیت بدنی رخ میدهند. ورزشکاران، سالمندان و زنان باردار، جمعیتهایی هستند که بیشتر مستعد ابتلا به این نوع گرفتگی هستند. این گرفتگیها با گردش خون مرتبط میباشند. عدم تعادل آب و نمکهای معدنی در سلولهای عضلانی، علت اصلی گرفتگیهای اساسی در نظر گرفته میشود.
گرفتگیهای دیگر ثانویه نامیده میشوند زیرا با آسیبشناسیهای مختلفی مانند برخی بیماریهای کلیوی، غدد درونریز یا عصبی مرتبط هستند. همچنین در نتیجه مصرف دارو نیز میباشند. افراد مبتلا به دیابت یا کمکاری تیروئید به دلیل عدم تعادل هورمونی و متابولیکی مرتبط با این بیماریهای پزشکی، بیشتر در معرض گرفتگی عضلات هستند. آرتریت به دلیل کاهش جریان خون به عضلات، باعث گرفتگی عضلات پا میشود که اغلب نیاز به درمان خاصی برای بهبود گردش خون دارد.
مصرف غذاهای غنی از پتاسیم، کلسیم و منیزیم
سریعترین روشهای درمان گرفتگی عضلات در خانه
سریعترین روشهای درمان گرفتگی عضلات در خانه ماساژ است. عضله را گرفته و به آرامی با دستان خودتان ماساژ دهید تا به شل شدن عضلات و تسکین گرفتگی کمک کند.
اگر گرفتگی در ساق پای شما است، عضله آسیب دیده را به آرامی بکشید. پای خودتان را به سمت بالا خم کنید و کشش را تا زمانی که گرفتگی فروکش کند، نگه دارید. همچنین کمپرس گرم روی ناحیه آسیب دیده به شل شدن عضلات و تسکین آن نیز کمک میکند.
بهترین حرکات کششی برای رفع فوری گرفتگی عضلانی
حرکات کششی آرام برای رفع فوری گرفتگی عضلانی بسته به عضله آسیب دیده متفاوت است. اگر گرفتگی در پشت ران شما است، پای خودتان را روی یک نیمکت بلند کنید و به جلو خم شوید تا به انگشتان پای خود برسید. اگر عضلات جلوی ران شما گرفته است، زانوی خود را خم کنید تا پایتان را بگیرید و پاشنه خودتان را به سمت باسن خود بیاورید.
نقش تغذیه و مکملها در درمان گرفتگی عضلات
الکترولیتهایی مانند پتاسیم، کلسیم و منیزیم نقش مهمی در عملکرد صحیح عضلات دارند. منیزیم، یک درمان موثر برای شل کردن عضلات و جلوگیری از گرفتگی عضلات شبانه است. در صورت کمبود، مصرف مکملها یا مصرف غذاهای غنی از پتاسیم، کلسیم و منیزیم مانند سبزیجات سبز، آجیل یا موز بادام یا شکلات تلخ را مصرف کنید.
گرفتگی عضلات اغلب در شب رخ میدهد.
درمان گرفتگی عضلات در خواب؛ چرا شبها دچار اسپاسم میشویم؟
علت دقیق گرفتگی عضلات در خواب هنوز مشخص نشده است، اما عوامل مختلفی از جمله خستگی عضلات (فعالیت بدنی شدید یا فشار بیش از حد بر عضلات پا)، کم آبی بدن و عدم تعادل مواد معدنی در آن نقش دارند.
درمان گرفتگی عضلات در خواب به علت شناسایی شده بستگی دارد. اگر آزمایش خون کمبود منیزیم را نشان دهد، یک دوره مکمل منیزیم به مدت دو یا سه ماه تجویز میشود. اگر علت این انقباضات عضلانی داروهای خاصی باشد، پزشک میتواند رژیم دارویی را تنظیم کند. اگر هیدراتاسیون مناسب، مکمل منیزیم و حرکات کششی برای تسکین گرفتگیهای شبانه کافی نباشد، پزشک ممکن است شلکننده عضلانی برای بزرگسالان حداکثر به مدت یک ماه تجویز کند.
گرفتگی عضلانی در وزرشکاران نیز رایج است.
تفاوت گرفتگی عضلانی ساده با آسیبهای جدی
گرفتگی عضلات در بیشتر موارد نیازی به مراقبت پزشکی ندارد و خود به خود از بین میروند. با این حال، در موارد خاص، مراجعه به پزشک ضروری میباشد. این موارد شامل:
- گرفتگی عضلات منفرد نیستند و شما بیماری مزمن دارید و روزانه داروهایی مصرف میکنید که گرفتگی عضلات را تشدید مینمایند. برخی داروها، از جمله داروهای ادرارآور، استاتینها و داروهای آسم، میتوانند باعث گرفتگی عضلات پا به عنوان یک عارضه جانبی شوند. (قبل از مشورت با پزشک، دارو را خودسرانه قطع نکنید).
- علائم غیر معمول هستند. برخی از بیماریها میتوانند به صورت درد یا انقباضاتی بروز کنند که در ابتدا ممکن است با گرفتگی عضلات اشتباه گرفته شوند. علائم دیگری که به سرعت ظاهر میشوند، شامل درد طولانی مدت که فروکش نمیکند، پای سرد و سفید، پای داغ و متورم یا حتی تب است.
- گرفتگی عضلات به طور مکرر عود میکند و باعث بیخوابی میشود یا تسکین آن به طور فزایندهای دشوار است.
- گرفتگی عضلات در زمینه مسمومیت (فلزات سنگین، زهر حیوانات و غیره) نیز رخ میدهد که نیاز فوری به درمان پزشکی دارند.
- گرفتگی عضلاتی در برخی مشکلات سلامتی مانند اختلال عملکرد کلیه یا مشکلات تیروئید، دیابت، بیماری شریانی محیطی و اختلالات عصبی و فشردگی عصبی به دلیل شرایطی مانند تنگی کانال نخاعی یا فتق دیسک نیز رخ میدهد.
قویترین پمادها و داروهای گیاهی برای تسکین اسپاسم
ژلهای ماساژ که برای تسکین خستگی و درد عضلات در داروخانهها موجود هستند، اغلب دارای روغنهای گیاهی مختلف حاوی از عصارههای آرنیکا، نعناع، اکالیپتوس و کپسایسین میباشند که از طریق اثر گرمکنندگی به شل شدن و بهبود گردش خون عضلات کمک میکنند.
عضله ساق پا در هنگام خوابیدن
راههای پیشگیری قطعی از تکرار گرفتگی عضلات در آینده
یک رژیم غذایی متعادل برای ذخیره مواد معدنی و آب کافی داشته باشید. آب و نمک از دست رفته در حین فعالیت بدنی را جبران کنید. برای جلوگیری از گرفتگی عضلات در حین ورزش، توصیه میشود به طور منظم تمرینات کششی را انجام دهید. تمرین ورزشی خودتان را با تمرینات آرامشبخش و کششی عضلات به پایان برسانید.
در رختخواب، بهتر است از کشش کامل پا، یعنی قرار دادن انگشتان پا روی زمین، خودداری کنید. پا باید با زاویه قائمه نسبت به ساق پا باشد. این کار از کوتاه شدن کامل عضله ساق پا جلوگیری میکند و آن را کمتر مستعد گرفتگی مینماید. برای این منظور اگر روی شکم میخوابید، یک بالش زیر ساق پای خودتان (استخوانهای پا) قرار دهید. اگر به پشت میخوابید، کف پای خودتان را با زاویه قائمه نسبت به ساق پای روی بالش قرار دهید.
