یبوست یک اختلال گوارشی شایع است که با کاهش دفعات اجابت مزاج یا مشکل در دفع مدفوع مشخص میشود. این بیماری میتواند موقت یا مزمن باشد و همهی ردههای سنی را تحت تاثیر قرار میدهد. معمولاً این اختلال را میتوان با اقدامات ساده و سریع درمان کرد. در حقیقت بهترین درمان یبوست ترکیبی از فیبر، آب و تحرک است.
یبوست یک اختلال گوارشی شایع است.
بهترین روش درمان یبوست؛ از راهکارهای خانگی تا مداخلات پزشکی
یبوست یک اختلال شایع است که شیوع آن در بین زنان و سالمندان بیشتر است. این بیماری با مدفوع خشک، سفت، احساس تخلیه ناقص و دفع دردناک مشخص میشود. یبوست عموماً مشکل حاد نیست و برخی از درمانهای ساده به سرعت این اختلال را تسکین میدهند. هیدراتاسیون، فعالیت بدنی و تنظیم رژیم غذایی از اولین اقداماتی هستند که باید انجام شوند.
اگر تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی در درمان یبوست بیاثر باشد، پزشک منیزیم و مکملهای ملین تجویز میکند. هدف ملین تسهیل حرکات روده و عبور مدفوع است. انواع مختلفی از ملینها در داروخانهها موجود هستند اما مکانیسم عمل آنها متفاوت است. استفاده طولانی مدت از داروهای ملین توصیه نمیشود.
درمان سریع یبوست در منزل با تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی
سبک زندگی و رژیم غذایی بر هضم و اجابت مزاج تاثیر میگذارد. سبک زندگی پرمشغله و یا کم تحرک یکی از علل یبوست در بزرگسالان است. دستگاه گوارش، سیستم عصبی بسیار پیشرفته و پیچیدهای دارد و به عنوان مغز دوم در نظر گرفته میشود. سبک زندگی پرمشغله و استرس بر سیستم عصبی دستگاه گوارش تاثیر میگذارد و موجب یبوست موقت یا مزمن میشود.
غذاهای غنی از فیبر برای بهبود حرکات روده بهترین راهکار هستند. فیبر غذایی اندازه مدفوع را افزایش داده و آن را نرم مینماید، در نتیجه عبور مدفوع از روده سریعتر صورت میگیرد. برای درمان سریع یبوست در منزل، آلو خشک و کیوی بهترین گزینه است.
تقویت فلور روده و پروبیوتیکها راه دیگر برای درمان یبوست است. پروبیوتیکها باکتریهایی مشابه باکتریهای طبیعی در غشاهای مخاطی بدن هستند. رایجترین منابع پروبیوتیکها، محصولات لبنی، ترجیحاً از شیر بز یا گوسفند (شیر، پنیر، ماست) و محصولات تخمیر شده (کفیر، کلم ترش، دوغ) هستند.
فیبر خوراکی
معرفی قویترین فیبرهای خوراکی و میوههای ملین برای پاکسازی روده
دو نوع فیبر خوراکی مفید برای یبوست وجود دارد: محلول و نامحلول. فیبر محلول، آب را از توده غذا جذب میکند و مادهای ژل مانند تشکیل میدهد. این ژل به حرکت روان مدفوع در رودهها کمک میکند. منابع غذایی اصلی فیبر محلول عبارتند از پسیلیوم و غلات غنی شده، سبوس و غلات جو دوسر، مرکبات، انبه و آلو، مارچوبه، کلم بروکسل، هویج، پیاز و جو است.
فیبرهای نامحلول مدفوع را حجیم مینمایند و شبیه موهای یک برس، رودهها را جارو کرده تا به دفع کمک کنند. منابع غذایی فیبر نامحلول شامل سبوس گندم و دانه چیا، غلات، گل کلم، نخود فرنگی، اسفناج، شلغم، لوبیا سبز، آجیل، دانهها و حبوبات هستند. میوههای ملین برای پاکسازی روده، گلابی، زردآلو، آلو، کیوی و غیره میباشند.
هیدراتاسیون بدن در درمان یبوست
نقش معجزهآسای نوشیدن آب و هیدراتاسیون در رفع یبوست مزمن
یبوست مزمن شایعترین نوع یبوست است. یبوست مزمن در دسته اختلالات عملکردی روده قرار میگیرد. این بیماری عموماً ایدیوپاتیک است، به این معنی که علت خاصی ندارد. اما اغلب با عواملی مانند سبک زندگی بیتحرک، رژیم غذایی نامناسب و اختلال در رفلکس دفع مدفوع مرتبط است. با درمان مناسب، میتوان یبوست مزمن را برطرف کرد.
نوشیدن آب هضم غذا را تسهیل میکند و تاثیر مثبتی بر یبوست دارد. یک قانون ساده وجود دارد که باید به خاطر بسپارید: آب نوشیده شده بین وعدههای غذایی به کلیهها کمک میکند، در حالی که آب نوشیده شده در طول وعدههای غذایی به هضم غذا کمک مینماید. البته، نباید در طول وعدههای غذایی زیاد آب بنوشید. دو لیوان آب کافی است، به خصوص اگر رژیم غذایی غنی از سبزیجات داشته باشید، بدن آب زیادی را دریافت مینماید.
مکملهای منیزیم در درمان یبوست
بهترین داروهای درمان یبوست؛ چه زمانی از ملینها استفاده کنیم؟
توجه به این نکته مهم است که ملینها فقط در موارد یبوست عملکردی استفاده میشوند. ملینها در یبوست ثانویه مرتبط با بیماری روده بزرگ یا ناشی از دارو یا جراحی منع مصرف دارند. علاوه بر این، تمایز بین ملینها برای استفاده میان مدت و آنهایی که برای استفاده گاه به گاه در نظر گرفته شدهاند، ضروری است. برای جلوگیری از اشتباهات بالقوه مضر و خطرناک داروهای ملین، آنها بایستی توسط پزشک تجویز شوند. داروهای ملین به پنج دسته اسمزی، متورمکننده، روانکننده، محرککننده، شیاف و تنقیه تقسیم میشوند.
- نوع اسمزی (اسموتیک) بیخطرترین و رایجترین ملین میباشد.این نوع ملینها میتوانند باعث نفخ یا اسهال شوند.
- در ملینهای متورمکننده، دانههای اسفرزه رایجترین ماده فعال هستند.عوارض جانبی این نوع ملین، نفخ و گاز است.
- ملینهای روانکننده نظیر روغن پارافین به ندرت تجویز میشوند. عوارض جانبی این ملینها، سوزش مقعد و گرفتگی معده میباشد.
- ملینهای محرک مستقیماً روی رودهها عمل میکنند.رایجترین ملینهای محرک از گیاهان سنا، خولان و غیره استخراج میشوند. این نوع ملینها برای موارد یبوست مزمن و حاد تجویز میشوند. ملینهای محرک میتوانند عوارضی نظیر عدم تعادل مواد معدنی، آسیب کلیوی، مشکلات قلبی و اعتیاد ایجاد کنند. این داروها برای زنان باردار منع مصرف دارند.
- شیاف (گلیسیرین) و سایر تنقیهها فقط برای یبوست مربوط به رکتوم مفید هستند.
ورزش برای جلوگیری از یبوست مهم است.
حرکات ورزشی و ماساژ شکم؛ راهکاری فیزیکی برای تحریک دستگاه گوارش
ورزش بدنی برای جلوگیری از یبوست یک اولویت است. پیادهروی اثر تحریککنندهای بر رودهها دارد. 30 دقیقه پیادهروی در روز برای تقویت و تحریک حرکات روده، ایدهآل است.
ماساژ گوارشی که ماساژ شکمی نیز نامیده میشود، شامل حرکات دایرهای ملایمی است که روی ناحیه شکم انجام میشود تا سیستم گوارش را تحریک کند. ماساژ شکم به طور موثر حرکات دودی روده(Peristalsis) را تحریک مینماید. این تحریک مکانیکی به بیرون راندن مواد راکد کمک میکند و حرکات منظمتر روده را تقویت مینماید.
درمان یبوست در گروههای حساس (کودکان، زنان باردار و سالمندان)
زنان باردار بیشتر تحت تاثیر یبوست قرار میگیرند. در واقع کاهش انقباضات روده به دلیل هورمونها و فشرده شدن روده بزرگ توسط رحم، سرعت عبور مواد غذایی را کاهش میدهد. برای درمان یبوست در زنان باردار، اصول مانند سایر افراد است. مصرف مایعات فراوان، میوهها و سبزیجات (فیبر) و همچنین فعالیت بدنی منظم (30 دقیقه پیادهروی در روز) میباشد.
یک سوم افراد بالای 60 سال از یبوست مزمن رنج میبرند. این امر عمدتاً به دلیل سبک زندگی بیتحرک و استفاده از داروهای خاص مخصوص این مرحله از زندگی است. یبوست بویژه در افرادی که برای درمان بیماری پارکینسون، افسردگی، فشار خون بالا و بیماری قلبی، داروهای مسکن قوی استفاده میکنند، بیشتر است.
کودکان نیز از این مشکل در امان نیستند. یبوست در نوزادان، بویژه آنهایی که با شیشه شیر تغذیه میشوند و همچنین در کودکانی که از رفتن به توالت در مدرسه خودداری میکنند، رخ میدهد. درمان یبوست در گروههای حساس بایستی زیر نظر پزشک باشد.
کیوی بهترین میوه برای درمان یبوست
چه زمانی یبوست نشانه یک بیماری جدی است و باید به پزشک مراجعه کرد؟
در برخی از موارد یبوست به دلیل ایجاد تومور گوارشی یا بیماری التهابی است که مانع عبور غذا از دستگاه گوارش میشود. بنابراین اگر وزن کم میکنید یا در مدفوع خون مشاهده کردید، در این صورت، بایستی بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید.
جدول مقایسه انواع ملینها در درمان یبوست
| نوع ملین | مکانیسم اثر | نمونههای رایج | مزایا | عوارض و محدودیت |
| حجمدهنده(متورمکننده) | جذب آب و افزایش حجم مدفوع | پسیلیوم (اسفرزه) | ایمنترین ملین | نفخ و گاز |
| اسموتیک(اسمزی) | افزایش آب داخل روده از طریق فشار اسمزی | منیزیم، لاکتولوز، پلیاتیلن گلیکول | رایجترین تجویز پزشکی | نفخ، اسهال؛ منع مصرف در بیماریهای التهابی روده |
| محرک | افزایش حرکات دودی | سنا، خولان | اثر سریع و قوی | اختلال الکترولیت، آسیب کلیوی و قلبی؛ منع مصرف در بارداری |
| روانکننده | نرم کردن مدفوع | روغن پارافین | تسهیل عبور مدفوع در کوتاهمدت | کاهش جذب ویتامینها، سوزش مقعد، خطر آسپیراسیون |
