مقدمه
موضوع چگونگی مصرف دارو در بارداری و شیردهی یکی از موضوعات حساس و مهم می باشد. هر خانم بارداری باید حداقل اطلاعاتی در این زمینه داشته باشد یا اینکه از افراد متخصص کسب اطلاعات نماید. در صورتی که افراد در این خصوص سهل انگاری کنند ممکن است آسیب های جبران ناپذیری به جنین وارد شود. در این خصوص حتی افرادی که داروهای خاصی به صورت مداوم مصرف میکنند بایستی قبل از بارداری با پزشک معالج خود مشورت داشته باشند.
دوران بارداری
اهمیت مشاوره پزشکی قبل از مصرف دارو در بارداری و شیردهی
این مشاوره برای سلامت مادر و نوزاد بسیار مهم می باشد. قصور در این زمینه ممکن است به هر دو این افراد آسیب برساند. بارداری یک نوع بیماری فیزیولوژیک برای بدن بانوان به حساب می آید. زیرا که در این دوران سیستم ایمنی بدن به شدت پایین می آید و هورمون هایی که در بدن ترشح می شود متفاوت خواهد بود. مصرف دارو در بارداری و شیردهی به ویژه برای افرادی که دارای بیماری های خاص و مزمن هستند حتما باید با مشاوره پزشک متخصص صورت پذیرد.
داروهای مجاز و ممنوع در دوران بارداری
دارو در بارداری و شیردهی به موارد زیر تقسیم می شود:
- داروهای رده A: این دسته از داروها نه برای مادر و نه برای نوزاد خطری ندارند. این مواد در هیچ یک از مراحل بارداری منع مصرف ندارند. داروهایی مانند: تیامین، پیروکسیدین، اسید فولیک و غیره از جمله این موارد هستند.
- دسته بندی رده B: این نوع داروها هم برای مادر و نوزاد مشکلی ایجاد نکرده است. البته تا به امروز منعی برای مصرف این رده از داروها در دوران آبستنی اعلام نشده است. داروهایی مانند: دیکلو سایکلین، پرازی کوانتن، متوکلوپرامید و غیر در این دسته قرار دارند.
- دارو در بارداری و شیردهی دسته بندی C: آسیب این نوع از داروها در جنین حیوانات مشهود بوده است. ولی سندی مبنی بر آسیب رسان بودن برای انسان در دسترس نیست. به همین دلیل در شرایط اضطرار با مشورت پزشک می توان از این داروها استفاده کرد. ونلافاکسین، متیل فنیدیت دین و غیره از جمله این موارد می باشد.
مشاوره پزشک
- دسته بندی داروهای گروه D: مصرف این دارو در بارداری و شیردهی مشکل زا می باشد. از این نوع داروها فقط در صورت احتمال خطر جانی برای مادر و عدم داروی جایگزین بی خطر با دز کنترل شده می توان استفاده کرد. داروهایی مانند: هیدروکسیکلروکین، پنتوباربیتال، وارفارین و تاموکسیفن در این دسته بندی قرار می گیرند.
- داروهای رده X: مصرف این دارو در بارداری و شیردهی ناهنجاری های شدید برای بارداری ایجاد می نماید. این دسته از داروها در تمام مراحل بارداری منع مصرف دارند. برخی از این داروها عبارتند از: والپروات، متوترکسات، گریزئوفولوین، اکسیتوسین، ایزوترتینوئین و غیره.
داروهای بیخطر در دوران شیردهی برای مادران شیرده
در این بخش به لیست داروهای مجاز در دوران شیردهی برای مادر و نوزاد اشاره خواهیم کرد:
- دسته بندی آنتی بیوتیک: آموکسی سیلین، پنی سیلین و اریترومایسین
- داروی ضد سل و جذام
- داروی ضد مالاریا به جز مفلوکین و فنسیدار
- داروی ضد آسم سالبوتامول
- انواع کورتیکواستروئیدها
- آنتی هیستامین ها: این داروها باعث کاهش میزان شیر می شود.
- انواع دارو فشار خون
- دیگوکسین
- مکمل های غذایی برای تامین ید
- آهن و انواع ویتامین
- قرص های معده فاموتیدین و امپرازول
دوران شیردهی
تاثیر مصرف دارو در بارداری و شیردهی بر رشد نوزاد
مصرف دارو در بارداری و شیردهی بایستی با دقت صورت پذیرد. البته که مصرف دارو در دوران شیردهی حساسیت های زمان بارداری را ندارد ولی در این زمان هم باید دقت کرده و با پزشک مشورت کنید. برخی داروها مانند انواع مکمل و ویتامین ها با دز کنترل شده برای نوزاد مناسب هستند. برخی داروها مانند ضد حساسیت ها باعث کاهش میزان شیر می شود. به طور کلی مصرف هرگونه دارو در این دوران باید با مشورت پزشک معالج صورت پذیرد.
مراحل مختلف بارداری
نکات کلیدی درباره دوز صحیح دارو در بارداری و شیردهی
به دسته بندی انواع دارو در بارداری و شیردهی در بخش قبلی اشاره کردیم. دوز مصرفی دارو نه تنها در این دوران بلکه در تمام موارد مصرف دارو بسیار مهم است. در دوران بارداری و شیردهی این حساسیت دوچندان خواهد شد. در این دوران حتی بایستی در مصرف داروهای بدون نسخه نیز با پزشک معالج خود مشورت نمایید. زیرا ممکن است دارویی که در حالت عادی با دز خاص هیچ ضرری نداشته در این دوران باعث ایجاد آسیب و ناهنجاری در جنین شود.
داروهای گیاهی در بارداری و شیردهی: بیخطر یا پرریسک؟
دارو در بارداری و شیردهی چه گیاهی باشد و چه شیمیایی باید با احتیاط مصرف شود. در این بخش به برخی از گیاهانی که ممکن است در این دوران باعث ایجاد مشکل شوند اشاره خواهیم کرد:
- گیاه زنجبیل: داروهای شامل این گیاه در ۳ ماه اول بارداری باعث افزایش خونریزی و لکه بینی می شود.
- گیاه نعناع فلفلی: این دارو در بارداری و شیردهی با دز کم مشکلی ایجاد نمی کند. ولی با دز کنترل نشده باعث ایجاد اسپاسم در رحم خواهد شد.
- بابونه: اسنادی مبنی بر ایجاد تنگی شریان های جنینی با مصرف این گیاه ارائه شده است.
نکته: یکی از بیهترین مراکزی که می توانید از آن در این خصوص راهنمایی بگیرید درمانگاه شبانه روزی شهرآرا می باشد.
چگونه عوارض دارو در بارداری و شیردهی را به حداقل برسانیم؟
- مشورت با پزشک: پزشک شما میتواند داروهایی را تجویز کند که برای شما و جنین و نوزادان ایمنتر هستند و همچنین دوز مناسب را تعیین کند.
- انتخاب داروی مناسب: پزشک شما باید مصرف دارو در بارداری و شیردهی را انتخاب کند که کمترین خطر را برای جنین و نوزاد داشته باشد.
- استفاده از کمترین دوز موثر: از افزایش دوز بدون مشورت با پزشک خودداری کنید.
- مصرف دارو در تایم مناسب: زمان مصرف دارو نیز در این دوران بسیار مهم است.
- مواردی که باید در دوران شیردهی رعایت کنید:
مطمئن شدن از اینکه به دارو نیاز دارید: مصرف دارو در بارداری و شیردهی باید حتما با نساز ضروری باشد.
انتخاب داروی مناسب: بهتر است داروهایی انتخاب شوند که کمترین میزان ترشح در شیر مادر را داشته باشند.
زمان مصرف: بهترین زمان برای مصرف دارو در این دوران بلافاصله بعد از شیردهی و بعد از خواب نوزاد می باشد.
- بررسی بروشور داروها: همواره بروشور داروها را قبل از مصرف مطالعه بفرمایید.
راهنمای کامل خواندن بروشور داروها در دوران بارداری و شیردهی
خواندن بروشور دارو در بارداری و شیردهی بسیار مهم است، زیرا برخی داروها ممکن است برای جنین یا نوزاد مضر باشند.
اکثر بروشورها در این بخش دارویی شامل اصطلاحات یزر می باشد:
- “Pregnancy”
- “Lactation” یا “Breastfeeding”
- “Use in pregnancy and lactation”
۳. موارد مهمی که باید در بروشور داروها مد نظر داشته باشید:
در بارداری:
- “Contraindicated in pregnancy” = مصرف در بارداری ممنوع است.
- “Use only if clearly needed” = فقط در صورت نیاز جدی پزشک تجویز کند.
- “Animal studies showed…” = مطالعات حیوانی (شاهد انسانی نیست) – با احتیاط مصرف شود.
در شیردهی:
- “Excreted in breast milk” = دارو به شیر مادر منتقل میشود – باید بررسی شود که آیا برای نوزاد خطرناک است.
- “Not recommended during breastfeeding” = در شیردهی توصیه نمیشود.
- “Safe for nursing infants” = بیخطر برای نوزاد شیرخوار.
