داروهای آرام بخش چیستند و چه کاربردی دارند؟
داروهای آرام بخش از جمله داروهایی هستند که می توانند فعالیت سیستم عصبی مرکزی را تحت تاثیر قرار داده و با ایجاد آرامش، سبب تسکین اضطراب و بهبود فرایند خواب، شوند. این داروها باعث کند شدن فعالیت مغز خواهند شد. عملکرد این داروها به نحوی است که، سطح فعالیت GABA را افزایش میدهند. با این روش فعالیت سلول های عصبی به طرز قابل توجهی کاهش یافته و آرامش و خواب آلودگی را برای مصرف کننده به همراه خواهند داشت. به طور کلی:
داروهای آرام بخش داروهای تجویزی هستند که سبب کند شدن فعالیت سیستم عصبی مرکزی می شوند. آرام بخش ها در طیف وسیعی تولید شده که هر کدام دارای تاثیرگذاری و مدت زمان ماندگاری متفاوتی هستند.
این داروها سبب ایجاد حس آرامش، کاهش اضطراب، کاهش شدت احساسات، خواب آلودگی و … خواهند شد. آرام بخش ها به عنوان داروهای روان پزشکی مورد استفاده قرار گرفته و در زمینه کاهش ترس، نگرانی، اضطراب و … بسیار موثر هستند. به طور کلی این داروها نقش انکار ناپذیری در موارد زیر خواهند داشت:
- درمان اختلالات اضطرابی کوتاه مدت
- درمان اختلالات اضطرابی بلند مدت
- درمان اختلالات استرسی
- درمان اختلال وسواس فکری – عملی
داروهای آرام بخش کدامند؟
تفاوت داروهای آرام بخش با داروهای خواب آور چیست؟
از داروهای آرام بخش و خواب آور برای مدیریت اختلالاتی مانند اضطراب، بیخوابی و غیره استفاده می شود. درست است که هر دو نوع دارو، جهت کاهش فعالیت سیستم عصبی و ایجاد آرامش مورد استفاده قرار می گیرند اما تاثیرات و همچنین مکانیسم عملکرد آنها با یکدیگر متفاوت است. آرام بخش ها از جمله داروهایی هستند که فعالیت مغز را کاهش داده و جهت ایجاد آرامش، کاهش تنش و اضطراب مورد استفاده قرار می گیرند. مکانیسم عملکرد آرام بخش ها این گونه است که با تحت تاثیر قرار دادن سیستم عصبی مرکزی سبب کاهش تنش و اضطراب خواهند شد. در حالی که خواب آورها با افزایش سطح هورمون ها و تاثیر بر روی چرخه خواب یا بیداری، خواب را به مصرف کننده القا می کنند. تفاوت این داورها عبارتند از:
خواب آورها با هدف بهبود کیفیت خواب و آرام بخش ها با هدف کاهش سطح اختلالات مورد استفاده قرار می گیرند.
خواب آورها فعالیت برخی از نقاط مغز را مهار می کنند در حالی که آرام بخش ها تنها بر روی یک گیرنده ی خاص در مغز، تاثیر می گذارند.
خواب آورها با عوارضی مانند سردرد، خستگی و … همراه هستند در حالی که آرام بخش ها عوارضی مانند: سرگیجه، خواب آلودگی، کاهش تمرکز و … را به همراه خواهند داشت.
کاربرد داروهای آرام بخش
مزایا و معایب استفاده از داروهای آرام بخش در درمان اضطراب
درست است که داروهای آرام بخش راهی سریع برای کاهش اضطراب و ایجاد آرامش به شمار می روند اما می توانند مشکلاتی را نیز به همراه داشته باشند.
| مزایای استفاده از داروهای آرامش بخش | معایب استفاده از داروهای آرامش بخش |
| تسکین فوری اضطراب | پتانسیل بالا برای اعتیاد و وابستگی |
| آرامش و شل شدن عضلات | خواب آلودگی |
| کاهش تنش های عضلانی | سرگیجه |
| خواب بهتر | تعادل ضعیف |
| افزایش توانایی فرد در برابر فشار و استرس روزانه | گیجی |
داروهایی که به عنوان آرامش بخش مورد استفاده قرار می گیرند، بسیار متنوع هستند. پزشکان بر اساس شرایط فرد اقدام به تجویز داروهای مناسب می نمایند. هر کدام از آرامش بخش ها مزایا و معایب مختلفی دارند. بنابراین نمی توان گفت که تمامی آرامش بخش ها از معایب و مزایای یکسانی برخوردار هستند.
عوارض جانبی رایج داروهای آرام بخش را بشناسید
داروهای آرام بخش معمولا باعث بروز برخی از عوارض جانبی مانند:
- خواب آلودگی
- سرگیجه
- لکنت زبان
- تمرکز ضعیف
- اختلال در قضاوت
- اختلال در مهارت های حرکتی و هماهنگی
- کند شدن زمان عکس العمل
- تهوع و استفراغ
- افزایش وزن
- تاری دید
می شوند. البته در برخی از موارد این عوارض جدی شده و می توانند سلامت فرد را تهدید کنند. این عوارض جدی عبارتند از:
- دپرسیون تنفسی
- عوارض قلبی
- تشنج
- واکنش های آلرژیک
- کما (مصرف بیش از حد)
مصرف داروهای آرام بخش
چه کسانی نباید از داروهای آرام بخش استفاده کنند؟
درست است که داروهای آرام بخش مزایای قابل توجهی دارند اما استفاده از آنها برای برخی از افراد ممنوع است. افراد زیر:
- سابقه ی حساسیت دارویی (داروهای مشابه به داروی آرام بخش)
- بیماران کلیوی
- بیماران کبدی
- بیماران تنفسی
- سابقه ی فشار خون و ضربان قلب
- مادران باردار و شیرده
در دسته ی افرادی قرار دارند که نباید این داروها را استفاده کنند. در صورتی این افراد واجد شرایط استفاده از داروهای آرام بخش هستند که توسط پزشک متخصص ویزیت شده باشند. اگر در لیست ذکر شده قرار ندارید نیز باید قبل از اقدام به استفاده از این داروها، با پزشک مشورت کنید. در صورتی که داروهای دیگری استفاده می کنید، باید پزشک را در جریان مصرف دارو، قرار دهید.
نکاتی مهم در مصرف ایمن داروهای آرام بخش
- مصرف داروهای آرام بخش باید حتما بر اساس دستور پزشک انجام بپذیرد. مصرف خودسرانه ی این داروها هرگز مجاز نیست.
- برای جلوگیری از تداخل دارویی، بهتر است پزشک خود را در جریان مصرف داروهای دیگر نیز قرار دهید.
- میزان مصرف دارو باید کاملا بر اساس نظر پزشک متخصص انجام بپذیرد.
- آرام بخش ها گاها با وابستگی همراه هستند. برای جلوگیری از این امر می توانید با نظر پزشک، دوز داروها را به تدریج کاهش دهید.
- دوره مصرف داروها باید به طور کامل سپری شود. هرگز اقدام به قطع ناگهانی دارو ننمایید.
اعتیاد به آرام بخش ها
آیا داروهای آرام بخش اعتیاد آور هستند؟ بررسی واقعیتها
مهمترین واقعیتی که برای داروهای آرام بخش کمتر به آن اشاره شده است، اعتیاد آور بودن آنها است. همانطور که پیش تر نیز اشاره کردیم، آرام بخش ها انواع زیادی دارند که برخی از آنها (در صورت استفاده ی نادرست و بدون مشورت پزشک) می توانند سبب بروز اعتیاد به مصرف، گردند. از مهمترین داروهایی که مصرف آنها می تواند با اعتیاد همراه باشد، بنزودیازپین ها هستند.
البته برخی از داروها بر خلاف تصور افراد اعتیاد آور نبوده و تنها در صورت قطع مصرف به طور ناگهانی، تاثیراتی کوتاه مدتی بر روی سیستم عصبی مرکزی مغز خواهند داشت. برای نمونه داروهایی مانند: سیتالوپرام و سرترالین از جمله داروهایی هستند که (پس از قطع ناگهانی) فرد با علائم ترک خفیف مواجه خواهد شد.
جایگزینهای طبیعی و غیر دارویی برای داروهای آرام بخش
اگر به دنبال جایگزین های موثر برای داروهای آرام بخش هستید، می توانید از روش های زیر استفاده کنید:
- استفاده از تمرین ها و ورزش های روزانه (مدیتیشن، یوگا و …)
- گوش دادن به موسیقی های شاد و آرامش بخش
- قرار گرفتن در نور خورشید
- معاشرت با افراد پر انرژی و خوش صحبت
- استفاده از رژیم های غذایی سالم (مصرف لبنیات، پروتئین های کم چرب، سبزیجات و ..)
- استفاده از دمنوش های گیاهی مناسب (اسطوخودوس، گل گاوزبان، بادرنجبویه، بابونه و …)
- صحبت کردن با مشاور و روانشناس متخصص سلامت روان
