داروهای حساسیت فصلی چیستند و چگونه عمل میکنند؟
عطسه، آبریزش بینی، خارش چشمها و گرفتگی سینوسها از متداولترین علائم حساسیت فصلی هستند که در برخی از موارد با سرماخوردگی اشتباه گرفته میشوند. باید دقت داشت که علائم حساسیت بعد از قرارگیری در معرض گرده گیاهان، گرد و غبار یا کپکها شدت مییابند. در این صورت استفاده از داروهای حساسیت فصلی برای کاهش علائم ناشی از واکنش بدن به آلرژنهای محیطی الزامی میباشد.
داروهای حساسیت فصلی انواع مختلفی دارند که آنتیهیستامینها از معروفترین و رایجترین آنها هستند. شیوهی اثرگذاری این قبیل داروها بدین شکل است که با مسدود کردن گیرندههای هیستامین موجب کاهش واکنشهای آلرژیک میشوند. از دیگر داروهای مرسوم این حوزه میتوان به دکونژستانها (ضد احتقانها) مانند پسودوافدرین اشاره کرد. دکونژستانها تورم و گرفتگی بینی را از طریق منقبضکردن عروق خونی مخاط بینی کاهش میدهند. علاوه بر موارد ذکر شده در برخی از مواقع برای کنترل حساسیتها میتوان از اسپریهای بینی نیز استفاده کرد. این اسپریها حاوی کورتون، آنتیهیستامین یا سدکننده لوکوترین هستند. به همین دلیل با اثرگذاری مستقیم بر بافت بینی منجر به کاهش التهاب موضعی میشوند.
آنچه موجب متمایز شدن این قبیل داروها از یکدیگر شده است، سرعت اثر، میزان اثربخشی و نحوهی مصرف آنها است. به همین دلیل قبل از تجویز دارو باید شدت علائم و شرایط فرد به صورت جامع توسط متخصصین این حوزه مورد بررسی قرار گیرد.

داروهای حساسیت فصلی
علائم رایج حساسیت فصلی که نیاز به دارو دارند
اگر فردی علائم مشخص و تکرارشوندهای را در فصلهای خاص تجربه کند، باید به استفاده از داروهای حساسیت فصلی روی بیاورد. اصولا علائم این بیماری با قرار گرفتن در معرض آلرژنهای محیطی مانند گرده گیاهان تشدید میشوند. از شایعترین نشانههای حساسیت فصلی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عطسههای مکرر
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- خارش و قرمزی چشمها
- التهاب گلو
- سرفه خشک
برای تشخیص صحیح حساسیت فصلی، باید زمان و دفعات تکرار علائم در فصول خاص ارزیابی شود. از طرف دیگر گاهی برای شناسایی دقیق عامل حساسیت باید از تستهای پوستی یا آزمایش خون استفاده شود.
معرفی بهترین داروهای بدون نسخه برای حساسیت فصلی
امکان تهیه برخی از داروهای حساسیت فصلی که با مهار گیرندههای هیستامین واکنش ایمنی بدن را تعدیل میکنند، از داروخانه بدون ارائه نسخه وجود دارد. این قبیل داروها که به دلیل داشتن حداقل عوارض جانبی همچون خوابآلودگی گزینهای مناسب برای استفاده روزانه هستند، عبارتند از:
- لوراتادین: این دارو یک ساعت بعد از مصرف اثرگذار خواهد بود و به مدت 24 ساعت نیز دوام خواهد داشت. به همین دلیل برای کنترل پایدار عطسه و آبریزش بینی در طول روز مناسب است. لوراتادین به علت عدم عبور از سد خونی–مغزی احساس خوابآلودگی ایجاد نمیکند.
- سیتریزین: در مواقعی که بیمار خارش چشم یا پوست را تجربه میکند بهتر است از این دارو استفاده نماید. سیتریزین قدرت مهار هیستامین قوی دارد و نیم ساعت بعد از مصرف اثرات خود را نشان میدهد. باید دقت داشت که در روند تولید این دارو از آرامبخش نیز استفاده میشود به همین دلیل ممکن است با احساس خوابآلودگی همراه باشد.
- فکسوفنادین: سرعت اثرگذاری این دارو بسیار بالا است(کمتر از 30 دقیقه) و بر میزان هوشیاری فرد هیچگونه اثر منفی ندارد.

بهترین داروهای بدون نسخه برای حساسیت فصلی
داروهای تجویزی قویتر برای کنترل حساسیت فصلی
زمانی که فرد علائم شدیدی از حساسیت را تجربه کند و به داروهای حساسیت فصلی بدون نسخه نیز مقاومت نشان دهد، لازم است که از داروهای تخصصیتر استفاده کند. این قبیل داروها باید حتما توسط پزشک متخصص و بعد از انجام آزمایشات لازم تجویز شوند.
یکی از داروهای قوی برای حساسیت فصلی، اسپریهای کورتونی بینی مانند فلوتیکازون یا بودزوناید هستند. این داروها با مهار التهاب در مخاط بینی موجب کاهش گرفتگی، عطسه و ترشح بینی میشوند و گزینهای مناسب برای مصرف روزانه در فصلهای آلرژی هستند. مونتهلوکاست از دیگر داروهای حساسیت فصلی است که با مهار مسیرهای التهابی بدن، علائم حساسیت را به حداقل میرساند. این دارو گزینهای مناسب برای افراد مبتلا به آسم یا التهاب مزمن راههای هوایی است. در نهایت بنابر تشخیص پزشک گاهی داروهای ترکیبی یا درمان خوراکی با دوز بالا تجویز میشود.
داروهای گیاهی و مکملها برای کاهش علائم حساسیت فصلی
داروهای حساسیت فصلی تنها به داروهای شیمیایی محدود نمیشوند و گاهی مکملها و داروهای گیاهی نیز میتوانند موثر واقع شوند. از این جمله این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- کوئرستین: این دارو به دلیل داشتن فلاونوئید طبیعی دارای خاصیت ضد هیستامینی است و مصرف آن میتواند منجر به کاهش عطسه و خارش شود.
- ویتامین : C این ویتامین به دلیل خاصیت آنتیاکسیدانی قوی خود میتواند سطح هیستامین و واکنشهای آلرژیک را تا حد قابلتوجهی کاهش دهد.
- عصاره گزنه: این گیاه به دلیل خواص ضد التهابی خود در طب سنتی کاربرد گستردهای پیدا کرده است و برای درمان عطسه، گرفتگی بینی و تحریکات تنفسی مورد استفاده قرار میگیرد.
- پروبیوتیکها: پروبیوتیکها با تنظیم میکروبیوم روده موجب کاهش واکنشهای آلرژیک میشوند.
بهترین دارو برای حساسیت فصلی کودکان و افراد مسن
داروهای حساسیت فصلی برای کودکان و افراد مسن باید کمترین عوارض جانبی و بالاترین سطح ایمنی را داشته باشند. اصولا برای کودکان، آنتیهیستامینهای نسل دوم مانند لوراتادین و سیتریزین تجویز میشود. باید دقت داشت که دوز مصرف بر اساس وزن و سن کودک متفاوت خواهد بود. در موارد شدیدتر نیز احتمال تجویز اسپریهای بینی نیز وجود دارد.

بهترین دارو برای حساسیت فصلی کودکان و افراد مسن
داروهای حساسیت فصلی ممکن است در افراد مسن موجب خوابآلودگی، خشکی دهان و تداخل با داروهای دیگر شود. به همین دلیل تجویز آنتیهیستامینهای غیر خوابآور مانند فکسوفنادین یا اسپریهای موضعی کورتیکواستروئید بینی، برای آنها متداول است؛ زیرا حداقل عوارض جانبی و تداخل دارویی را دارند. باید دقت داشت که در روند انتخاب دارو باید شرایط کلی سلامت، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی بیمار توسط پزشک متخصص مورد بررسی قرار گیرد.
عوارض جانبی داروهای حساسیت فصلی و نکات مهم در مصرف
داروهای حساسیت فصلی نیز مانند سایر داروها میتوانند با عوارض جانبی همراه باشند که متداولترین آنها عبارتند از:
- خوابآلودگی
- خشکی دهان و گلو
- وابستگی به اسپریهای بینی
- عوارض گوارشی مانند ناراحتی معده
- سردرد
به منظور کاهش عوارض جانبی داروهای حساسیت فصلی رعایت نکات زیر میتواند مفید باشد:
- مصرف دارو تحت نظر پزشک
- خودداری از افزایش دوز دارو بدون مشورت با پزشک
- عدم استفاده همزمان از چند داروی ضدحساسیت
- عدم استفاده بیش از اندازه از اسپریهای بینی دکونژستان (استفاده بیشتر از ۳ تا ۵ بار در روز)
- مصرف مایعات کافی
- استفاده از مرطوبکنندههای بینی

انواع داروهای ضد حساسیت
مقایسه داروهای حساسیت فصلی ایرانی و خارجی؛ کدام بهتر است؟
در داروخانهها میتوان به داروهای حساسیت فصلی ایرانی و خارجی دسترسی داشت. اگرچه این داروها فرمولاسیونهای مشابهای دارند اما در زمینهی مواد اولیه، کیفیت، اثربخشی، استانداردهای تولید و قیمت با یکدیگر متفاوت هستند. بدون شک داروهای خارجی به دلیل استانداردهای سختگیرانه، کیفیت بالاتری دارند. با این وجود داروهای ایرانی نیز کیفیت قابل قبولی ارائه میدهند و از طرف دیگر قیمت آنها مناسبتر است. با توجه به فرمولاسیون مشابه داروهای ایرانی و خارجی، در اثربخشی آنها تفاوتی وجود ندارد.
مصرفکنندگان داروهای حساسیت فصلی بسته به تجربه شخصی خود، نظرات متفاوتی در مورد برندهای ایرانی و خارجی ارائه دادهاند. بسیاری فقط به جنبه روانی آن که ناشی از کیفیت ظاهری و احساس اطمینان بیشتر است، اشاره کردهاند. برخی دیگر نیز به مصرف داروهای ایرانی به دلیل قیمت مقرون به صرفه و اثرگذاری مشابه گرایش داشتهاند.
