تغذیه و دارو میتوانند دو رکن اساسی برای حفظ سلامتی، مدیریت و درمان بیماریها تلقی گردند. تشخیص جامعه پزشکی در سالهای اخیر حاکی از تاثیر عمیق تغذیه بر روی سلامتی بدن و مدیریت بیماری بوده است. تا جایی که از تغذیه به عنوان یک سنگ بنا برای درمان پزشکی و مراقبتهای پیشگیرانه یاد میکنند. دغدغهی بسیاری از ما در دوران بیماری، توجه به دوز و زمان مصرف دارو است؛ غافل از اینکه انتخاب نوع غذا چه تاثیری بر روی نحوهی جذب دارو، عملکرد متابولیسمی و حتی دفع آن خواهد داشت؟
جالب است بدانید که برخی از مواد غذایی بر روی تقویت و یا تضعیف اثرات دارو بسیار موثر هستند. به طوری که میتوانند سبب افزایش عوارض جانبی داروها شده و یا تداخلات خطرناکی را ایجاد کنند. اگر شما هم به دنبال کشف دنیای شگفت انگیز تعامل بین تغذیه و دارو هستید، پیشنهاد میکنیم که با ما همراه شوید تا از ناگفتههای بسیار زیادی مطلع گردید.
رابطهی تغذیه و دارو
تغذیه و دارو؛ رابطهای پیچیده که نباید نادیده گرفته شود
سرنوشت تغذیه و دارو در بدن، به یکدیگر گره خورده است. این رابطهی دوطرفه و پیچیده، از فرایند پیشگیری از بروز بیماری گرفته تا نتایج درمان، تاثیرات قابل توجهی را برای بدن در بر دارد.. اگر بخواهیم به برخی از تاثیرات آنها اشاره کنیم، میتوان از موارد زیر یاد کرد:
- پیشگیری از بروز بیماریهای مزمن، مانند بیماریهای قلبی، دیابت، برخی از سرطانها و …
- بروز و یا عدم بروز عفونتها ناشی از سوء تغذیه که با تضعیف سیستم ایمنی همراه است.
- التیام و یا عدم التیام زخم که در کنار درمان دارویی باید با تغذیه مناسب (برای ترمیم بافتها و تقویت عملکرد سیستم ایمنی) همراه باشد.
- تاثیر ویتامینها بر روی جذب و یا عدم جذب مواد مغذی خاص (ویتامین D، ویتامین K و …)
- مدیریت دردهای مزمن با استفاده از تغذیه مناسب
چگونه برخی غذاها جذب دارو را مختل میکنند؟
حتما شما نیز این جمله را شنیدهاید که: این غذا را به همراه دارو، نخورید! برخی از غذاها به روشهای مختلف میتوانند عمل جذب دارو به بدن را با اختلال همراه کنند. برای مثال برخی از مواد غذایی مانند گریپ فروت، ترکیباتی را در بر دارند که میتوانند مهار تجزیه داروها در کبد شوند. این فرایند افزایش میزان سطح دارو در خون را به همراه دارد که میتواند عوارض جدی را به همراه داشته باشد.
با توجه به تاثیر برخی از مواد غذایی بر روی عملکرد داروها، نمیتوان رابطهی بین تغذیه و دارو را نادیده گرفت. آیا میدانستید که غذاهای چرب فرایند جذب داروها را به طرز قابل توجهی کاهش میدهند؟ چربیها از حل شدن دارو در محیط آبی روده جلوگیری میکنند. همین امر فرایند اثربخشی داروها را به طور کامل تحت تاثیر قرار میدهد.
تاثیر تغذیه بر روی عملکرد دارو
مکملهای غذایی و داروها؛ تداخلهایی که باید بشناسید
در عصر حاضر شاهد افزایش موارد استفادهی افراد از انواع مکملهای غذایی هستیم. آیا میدانستید که مکملهای غذایی و داروها نیز میتوانند با یکدیگر تداخل داشته باشند؟ برخی از این تداخلها میتوانند عوارض بسیار جدی و خطرناکی را به همراه داشته باشند. در ادامه به برخی از این تداخلهای مهم و خطرناک اشاره میکنیم:
مصرف همزمان داروهای ضد انعقاد خون با جینسینگ، خطر افزایش میزان خونریزی را به همراه دارد.
مصرف همزمان آنتی بیوتیکها با کلسیم، آهن و روی تداخل دارد. این مکملها اثربخشی دارو را کاهش میدهند.
مصرف همزمان داروهای رقیق کننده خون با مکملهایی که حاوی ویتامین K هستند، تداخل در پی دارد.
مصرف مکمل گیاهی سنت جان (برای درمان افسردگی خفیف) اثر بخشی داروهای HIV، ضد بارداری و ضد افسردگی را کاهش میدهد.
تغذیه مناسب در طول دوره مصرف دارو؛ چه باید خورد و چه نباید خورد؟
درست است که گاهی شاهد تداخل تغذیه و دارو و عدم اثربخشی داروها هستیم؛ اما باید بدانید که تغذیه مناسب در طول دوره مصرف دارو نه تنها میتواند اثربخشی دارو را افزایش دهد، بلکه عوارض جانبی دارو را نیز کاهش خواهد داد. برای مثال در صورتی یبوست عوارض داروی مورد استفادهی شما باشد، با مصرف فیبر کافی میتوانید این مشکل را رفع کنید. همچنین مصرف آب کافی در زمان درمان دارویی از تجمع آنها در کلیه جلوگیری کرده و دفع دارو را به همراه خواهد داشت. به طور کلی توصیه میشود که در طول دوره مصرف دارو از یک رژیم غذایی متعادل و متنوع استفاده کنید. مصرف غذاهای چرب و شیرین و فرآوری شده را ممنوع کرده تا دوره درمان دارویی به اتمام برسد.
داروهایی که با معده خالی یا پر تفاوت اثر دارند
یکی از عواملی که میتواند سرعت جذب دارو و یا اثربخشی آن را تحت تاثیر قرار دهد، مصرف آن با معده خالی و یا پر است. زمان مصرف داروها نسبت به وعدههای غذایی میتواند تاثیر قابل توجهی بر اثربخشی آنها داشته باشد. برخی از داروها که نیاز به اثر سریع دارند، معمولا باید با معدهی خالی مصرف شوند. در مقابل برخی از داروها به سبب تحریک معده باید همراه و یا پس از غذا مورد استفاده قرار بگیرند. برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید از جدول زیر کمک بگیرید:
| نوع دارو | مصرف با معده خالی | مصرف با معده پر |
| آنتی بیوتیکها | آموکسی سیلین (بدون غذا یا همراه با غذا، برای کاهش عوارض بهتر است همراه با غذا استفاده شود.) تتراسایکلین (بدون غذا) اریترومایسین (همراه غذا یا بدون غذا) | آموکسی سیلین – کلاوولانات (همراه با غذا) |
| داروهای ضد درد و التهاب | ایبوپروفن (همراه با غذا) | ناپروکسن (با غذا) |
| داروهای تیروئید | لوتیروکسین (قبل از صبحانه) | |
| داروهای پوکی استخوان | بین فسفونات (قبل از صبحانه) | |
| داروهای ضد افسردگی | برخی از داروهای SSRI (همراه با غذا) | |
| مکملهای آهن | مصرف قبل از وعدههای غذایی و معده خالی | |
| داروهای ضد اسید معده | مهار کنندههای پمپ پروتون PPI (30 الی 60 دقیقه قبل از غذا) |
توجه داشته باشید که باید حتما قبل از مصرف دارو، اطلاعات کامل و دقیقی نسبت به نحوه و زمان مصرف آنها کسب نمایید. دریافت مشاوره از پزشکان متخصص و همچنین توجه به بروشورهای دارو را فراموش نکنید.
مواد موثر بر روی عملکرد دارو
لبنیات، مرکبات و کافئین؛ سه ماده غذایی تاثیرگذار بر عملکرد داروها
یکی از رایجترین مواد غذایی که در لیست تداخلات بین تغذیه و دارو قرار گرفته و فرایند جذب داروها را با مشکل مواجه نمودهاند، لبنیات، کافئین و مرکبات هستند. لبنیات به سبب برخورداری از کلسیم، با برخی از آنتی بیوتیکها (مانند: کینولونها و تتراسایکلینها) ترکیب شده و جذب آنها را با اختلال مواجه میکنند. همچنین مرکباتی مانند گریپ فروت، مهار آنزیمهای تجزیه دارو در کبد را به همراه دارند. این موضوع میتواند افزایش سطح دارو در خون را به همراه داشته باشد. از دیگر مواد تاثیرگذار بر روی فرایند جذب دارو، کافئینها هستند. آنها نیز با برخی از داروها مانند داروهای ضد افسردگی، ضد اضطراب و غیره تداخل داشته و عوارض جانبی آنها را تشدید میکنند. بنابراین توصیه میشود درهنگام مصرف دارو با داروساز و یا پزشک خود مشورت کنید.
تغذیه و دارو در بیماران مزمن؛ نکاتی که جان شما را نجات میدهند
- بیماران قلبی که داروهای ضد انعقاد خون مصرف میکنند، باید از مصرف مقادیر زیاد ویتامین k جلوگیری کنند. این ویتامینها میتوانند با اثربخشی دارو تداخل داشته باشند. (کاهش مصرف سبزیجات با برگ سبز)
- بیماران دیابتی که داروهای کاهنده قند خون مصرف مینمایند باید میزان مصرف کربوهیدرات خود را مد نظر داشته باشند مصرف غذاهای فرآوری شده و شیرین برای این بیماران خطرناک است
- بیماران کلیوی باید به میزان مصرف پروتئین پتاسیم سدیم و فسفر توجه داشته و از مصرف غذاهای فراوری شده شور و پرنمک جلوگیری نمایند.
بایدها و نبایدهای مصرف غذا با دارو
مشورت با پزشک داروساز درباره تغذیه و دارو؛ چرا حیاتی است؟
عدم آگاهی در مورد رابطهی بین تغذیه و دارو و نحوهی استفادهی آنها، مضرات قابل توجهی را در بر دارد. از عدم تاثیر گذاری دارو گرفته تا بروز برخی از مشکلات مانند بالا رفتن غیر عادی سطح برخی از عناصر در خون و … میتواند سلامت شما را تحت تاثیر قرار دهد. با توجه به مطالب ذکر شده، میتوان به اهمیت تداخل برخی از داروها پی برد. نکته مهم اینجاست که نمیتوان به طور کلی به تمامی خطرات و آسیبهای جدی در این مقوله پرداخت. بنابراین بهترین و سادهترین راه، مشورت با پزشک داروساز و توجه به نکات ارائه شده توسط وی است.
