دلدرد نوزاد یکی از شایعترین نگرانیهای والدین در ماههای نخست تولد است. نوزادان هنوز دستگاه گوارش کاملاً تکاملیافتهای ندارند و کوچکترین تغییر در تغذیه یا محیط میتواند باعث درد، بیقراری و گریههای طولانی آنها شود.
بهترین روش درمان دلدرد نوزاد چیست؟
شناخت علت اصلی دلدرد و یادگیری روشهای صحیح درمان دلدرد نوزاد علاوه بر آرامش نوزاد، باعث آسودگی خاطر والدین نیز میشود. در ادامه این مطلب به بررسی علل، درمانها و راهکارهای پیشگیری از دلدرد نوزاد میپردازیم.
دلدرد نوزاد چیست و چه علائمی دارد؟
دلدرد نوزاد (Colic pain) به ناراحتی و گرفتگیهای موقتی در ناحیه شکم گفته میشود که معمولاً با گریههای بیوقفه همراه است. این دلدرد معمولاً بین هفته دوم تا چهارم تولد ظاهر میشود و تا حدود سهماهگی ادامه دارد. والدین باید توجه کنند گریههایی که بدون دلیل (گرسنگی یا نیاز به تعویض پوشک) تکرار میشوند و بیش از سه ساعت طول میکشند، احتمالاً مربوط به دلدرد است. مهمترین نشانههای دلدرد نوزاد عبارتاند از:
- گریه شدید، بهویژه در ساعات خاصی از روز (اغلب عصرها).
- بیرغبتی به تغذیه.
- بالا آوردن پاها به سمت شکم هنگام گریه.
- سرخ شدن صورت و منقبض شدن عضلات بدن.
- نفخ و باد زیاد در معده.
- بیقراری مداوم پس از شیر خوردن.
اگر این علائم بدون تب یا علائم دیگر همراه باشند، اغلب به دلیل مشکلات گوارشی موقت هستند و خطرناک محسوب نمیشوند.
رایجترین علتهای دلدرد نوزاد چیست؟
رایجترین علتهای دلدرد نوزاد از نظر پزشکی
از نظر پزشکی، دلدرد نوزاد معمولاً ناشی از ضعف دستگاه گوارش است. اما عوامل دیگری نیز در بروز آن نقش دارند. رایجترین علتهای دلدرد نوزاد از نظر پزشکی عبارتند از:
- کولیک (قولنج): گریه شدید و طولانی بدون دلیلِ واضح، معمولاً در نوزادان زیر سه ماه
- نفخ: بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن یا گریه موجب جمع شدن گاز در دستگاه گوارش
- حساسیت غذایی: به شیر خشک، شیر مادر یا مواد غذایی مصرفی مادر
- رفلاکس معده (برگشت شیر به مری): این حالت معمولاً با سرفههای خفیف و حالت تهوع همراه است و در شش ماه نخست شایع می باشد.
- یبوست: اختلال در دفع و سفتی مدفوع
- شیر خوردن نادرست: وضعیت ناصحیح سر و دهان یا حجم نامناسب شیر
- بلع هوا هنگام شیر خوردن: نوزاد ممکن است در حین مکیدن، هوای زیادی ببلعد که منجر به نفخ و دلپیچه میشود.
- عدم تحمل لاکتوز یا حساسیت غذایی: برخی نوزادان نسبت به پروتئین شیر گاو یا لاکتوز حساس هستند، و اگر مادر شیر خود را به نوزاد میدهد، باید رژیم غذایی خود را بررسی کند.
- تغییر در نوع شیر خشک: نوزاد ممکن است به ترکیب شیر خشک جدید واکنش نشان دهد.
روشهای درمان دلدرد نوزاد در خانه کدامند؟
درمانهای فوری برای دلدرد نوزاد در خانه
در بسیاری از موارد، دلدرد را میتوان با چند اقدام ساده خانگی کنترل کرد. برخی از مؤثرترین روشهای درمان دلدرد نوزاد در خانه عبارتاند از:
- در آغوش گرفتن و آرامسازی نوزاد، تماس پوستی با مادر یا پدر، گرمای بدن و صدای قلب والدین به کاهش اضطراب نوزاد کمک میکند.
- بغل کردن به حالت ایستاده، این وضعیت باعث خروج گاز از معده میشود.
- حمام آب ولرم، گرمای ملایم آب جریان خون شکمی را افزایش میدهد و عضلات منقبض را شل میکند.
- استفاده از حوله گرم روی شکم، استفاده از کمپرس گرم روی شکم باعث تسکین درد میشود، اما باید دما کاملاً ملایم باشد.
- حرکات یکنواخت و آرام گهواره یا کالسکه باعث آرامش و خواب راحتتر نوزاد میشود.
- خوابیدن به روی شکم در زمان بیداری به تقویت عضلات شکم و خروج گاز کمک میکند (البته نباید در حالت خواب شبانه انجام شود).
- ماساژ آرام شکم با حرکات دایرهای (در جهت عقربههای ساعت).
- آروغ گرفتن منظم پس از شیردهی.
- توجه به وضعیت و آرامش محیط هنگام شیردهی.
در صورت مشاهده علائم هشدار نظیر استفراغ مکرر، خون در مدفوع، تب زیاد و خوابآلودگی، از درمان خانگی پرهیز نموده و به منظور درمان دلدرد نوزاد به پزشک مراجعه کنید.
تاثیر نحوه تغذیه و شیر خوردن در کاهش دلدرد نوزاد
شیوه شیر دادن نقش مهمی در پیشگیری و درمان دلدرد نوزاد دارد. رعایت چند نکته ساده هنگام شیردهی، میتواند تفاوت زیادی ایجاد کند:
- خواباندن نوزاد با زاویه مناسب در آغوش مادر هنگام شیردهی.
- آروغ گرفتن پس از هر وعده شیر خوردن جهت خروج هوای بلعیده شده و جلوگیری از تجمع هوا در معده.
- تغذیه در حجم مناسب و با فواصل کوتاه.
- اگر از شیشه شیر استفاده میشود، باید به اندازه سوراخ سر شیشه توجه کرد؛ سوراخ خیلی بزرگ یا کوچک باعث بلع هوا میشود.
- کنترل رژیم غذایی مادر در صورت تغذیه با شیر مادر (پرهیز از خوراکیهای نفاخ مانند کلم، حبوبات، نوشابه و قهوه و خوراکیهای حساسیتزا).
ماساژ شکم نوزاد و حرکات موثر برای کاهش درد و نفخ
ماساژ منظم شکم یکی از طبیعیترین شیوهها برای کاهش و حتی درمان دلدرد نوزاد است. انجام حرکات زیر باعث حرکت گاز و آرامش سیستم گوارشی میشود و در کاهش نفخ و درد موثر است:
- ماساژ دایرهای شکل: انگشتان خود را با روغن مخصوص نوزاد (مثل روغن بادام شیرین یا روغن نارگیل) چرب کرده و در جهت عقربههای ساعت روی شکم (دایرههای کوچک از ناف به اطراف) حرکت دهید.
- تمرین دوچرخهای: نوزاد را به پشت بخوابانید. پاهای نوزاد را به نرمی مانند حرکات رکابزدن بالا و پایین ببرید تا گازها راحتتر دفع شوند. پاها را آهسته به طرف شکم جمع و باز کنید.
- حرکت زانو به شکم: هر دو پای نوزاد را بهآرامی به سمت شکمش خم کرده و چند ثانیه نگه دارید تا گاز تخلیه شود.
- ماساژ ناحیه پهلو: این قسمت از بدن گاهی مرکز تجمع گاز است؛ ماساژ آرام آن تسکین فوری ایجاد میکند.
یادتان باشد هنگام ماساژ برای رفع و درمان دلدرد نوزاد، حتماً دمای اتاق مناسب باشد و حرکتها خیلی سریع یا شدید انجام نشوند، زیرا ممکن است باعث ناراحتی بیشتر شوند.
چه زمانی از قطرههای ضدنفخ برای نوزاد استفاده کنیم؟
“آیا قطره گریپ واتر برای درمان دلدرد نوزاد خوبه؟” یا “آیا نفخ نوزاد با قطره بهتر میشه؟” در پاسخ به این سوالات باید بگوییم که قطرههای ضدنفخ (مانند گریپ واتر یا سایمتیکون) تنها باید طبق دستور پزشک و در صورت اثبات نفخ مقاوم به درمانهای سادهتر استفاده شوند. تحقیقات علمی اثربخشی قطعی و بیخطر بودن این قطرهها را برای همه نوزادان تایید نکرده و استفاده خودسرانه توصیه نمیشود. ممکن است برخی نوزادان پاسخ مثبت بگیرند اما باید از مصرف زیاد یا طولانیمدت پرهیز شود.
نشانههای خطر دلدرد نوزاد و زمان مراجعه به پزشک
در بیشتر موارد، دلدرد نوزاد خوشخیم و گذراست. اما گاهی ممکن است ناشی از بیماریهای جدیتر باشد. علائم هشداردهندهای که نیاز به پیگیری فوری برای درمان دلدرد نوزاد دارند شامل موارد زیر هستند:
- تداوم گریه شدید و بیوقفه بیشتر از سه ساعت.
- تب بالاتر از ۳۸ درجه یا خوابآلودگی شدید.
- استفراغ پیدرپی یا حاوی رنگ سبز و زرد.
- اسهال یا وجود خون در مدفوع.
- عدم دفع مدفوع و گاز طی چند روز.
- بیحالی بیش از حد یا امتناع از شیر خوردن.
- گریه ناگهانی و غیرقابل کنترل که با لمس شکم بدتر میشود.
بهترین روش پیشگیری و درمان دلدرد نوزاد چیست؟
بهترین روشهای پیشگیری از دلدرد نوزاد در طول روز
با رعایت چند عادت ساده میتوان از بیشتر موارد دلدرد جلوگیری کرد. این راهکارها احتمال وقوع دلدرد نوزاد را به حداقل میرساند و فرزند شما را آرامتر خواهد کرد.
- پرهیز از در آغوش گرفتن یا تکان دادن شدید نوزاد بلافاصله پس از شیر خوردن.
- تنظیم برنامه شیر دادن در فواصل منظم و جلوگیری از پرخوری.
- پرهیز مادر از مصرف غذاهای نفاخ یا پرادویه در دوران شیردهی.
- آروغ گرفتن بعد از هر وعده شیر.
- گذاشتن نوزاد به روی شکم در طول بیداری برای کمک به حرکت گازها.
- استفاده از شیشههای ضدنفخ در صورت تغذیه با شیر خشک.
- توجه به واکنشهای نوزاد نسبت به مواد غذایی مصرفی مادر و حذف تدریجی موارد مشکوک.
سخن پایانی
دلدرد نوزاد مرحلهای گذرا در روند رشد اوست و بهندرت نشانه بیماری خطرناک محسوب میشود. آگاهی والدین و حفظ آرامش در برخورد با این مشکل، نقش مهمی در تسکین درد نوزاد دارد. ترکیب روشهای طبیعی برای درمان دلدرد نوزاد مانند ماساژ، آروغگیری منظم، شیر دادن صحیح و در صورت لزوم استفاده از راهنمایی پزشک، بهترین مسیر برای مراقبت از نوزاد است.
