سردردهای مداوم از شایعترین بیماریهای روزمره هستند. علت سردرد مداوم خستگی، استرس، کم آبی بدن، قرار گرفتن در معرض مواد خاص، کمبود خواب یا گذراندن وقت زیاد با صفحه نمایش و غیره است. سردرد در هر سنی و در بسیاری از موقعیتها رخ میدهد. در بیشتر موارد، این سردردها موقتی هستند و جدی نیستند.
علت سردرد مداوم چیست؟ تفکیک سردردهای اولیه و ثانویه
سردرد یک علامت مغزی است که باعث مشاورههای مکرر میشود. طبق طبقهبندی بینالمللی اختلالات سردرد، علل آن به دو گروه متضاد سردردهای اولیه (سردرد مداوم) و ثانویه تقسیم میشود.
سردردهای اولیه شایعترین اختلالات عصبی هستند. آنها به دلیل فعال شدن سیستمهای درد جمجمهای در غیاب ضایعه زمینهای ایجاد میشوند. بیش از ۱۵۰ علت برای سردرد شناسایی شده است که اصلیترین علت سردرد مداوم شامل میگرن مزمن، سردردهای تنشی ناشی از استرس، مصرف بیش از حد و وابستگی به قرصهای مسکن، کمخوابی، نوسانات هورمونی، مشکلات سینوسی و در موارد نادر، بیماریهای ساختاری مغز است. میگرن (15٪ از جمعیت) پس از کمردرد، دومین علت اصلی ناتوانی مزمن در بزرگسالان میباشد.
سردردهای ثانویه علائمی از یک علت موضعی (عصبی، گوش و حلق و بینی، چشمی، سینوسها، دندانها، فکها، گوشها یا گردن) یا سیستمیک هستند. علل متعدد و گاهی اوقات بسیار جدی (خونریزی زیر عنکبوتیه، مننژیت، فشار داخل جمجمه) سردردهای ثانویه، نیاز به مدیریت فوری با آزمایشهای اضافی سیستماتیک دارند. همچنین منوپوز اسکن مغزی ( MRI, CT,Scan) برای بررسی علت سردرد مداوم و سردردهای ثانویه تجویز میشود.
علت سردرد مداوم متعدد است.
میگرن مزمن؛ شایعترین علت سردرد مداوم و طولانیمدت
میگرن معمولاً درد ضرباندار متوسط تا شدید است و یک یا هر دو طرف سر را تحت تأثیر قرار میدهد. میگرن اغلب با فعالیت بدنی، نور، صدا یا بو تشدید میشود و با حالت تهوع، استفراغ و حساسیت به صداها، نور و یا بو همراه است. میگرن میتواند با گذشت زمان به میگرن مزمن تبدیل شود، به این معنی که ۱۵ روز یا بیشتر در ماه و به مدت بیش از ۳ ماه رخ میدهد. میگرن مزمن اغلب در افرادی که بیش از حد از داروهای میگرن استفاده میکنند، رخ میدهد.
سردرد تنشی (عصبی)؛ وقتی استرس و انقباض عضلانی روزمره دائمی میشود
سردردهای تنشی به عنوان احساس فشار در اطراف سر توصیف میشوند. آنها از جلوی سر یا در ناحیه اطراف چشم شروع شده و سپس در کل سر پخش میشوند. استرس یک محرک اصلی برای سردردهای تنشی است. انقباضات عضلانی در گردن و پوست سر، که اغلب با استرس، افسردگی، ضربه به سر یا اضطراب مرتبط هستند، باعث سردردهای تنشی میشوند.
وضعیت بد بدن اغلب علت سردرد مداوم از نوع تنشی است. نشستن ساعتهای طولانی پشت میز، نگاه کردن به تلفن یا حمل کیفهای سنگین میتواند عضلات و مفاصل گردن و بالای کمر را تحت فشار قرار دهد و منجر به سردردهای تنشی شود. سردرد خوشهای Cluster Headache) ) با درد ناگهانی و شدید همراه است که اغلب در اطراف یک چشم یا در یک طرف صورت به مدت ۱۵ دقیقه تا ۳ ساعت رخ میدهد و با قرمزی چشم، آبریزش چشم یا گرفتگی بینی همراه است. این سردرد مداوم در مردان شایعتر میباشد.
نشستن طولانیمدت موجب سردرد تنشی میشود.
تفاوت سردرد میگرنی و سردرد تنشی (عصبی)
| ویژگی | میگرن مزمن | سردرد تنشی (عصبی) |
| نوع درد | ضرباندار، تپشی و معمولاً با شدت متوسط تا شدید | درد مبهم، فشاری یا احساس بستن یک نوار محکم دور سر |
| محل درد | معمولاً یک طرف سر (گاهی هر دو طرف را نیز درگیر میکند). | اغلب دوطرفه؛ از پیشانی یا اطراف چشم شروع شده و در سراسر سر منتشر میشود. |
| علائم همراه | حساسیت به نور، صدا یا بو، تهوع و گاهی استفراغ | معمولاً بدون تهوع؛ همراه با سفتی و گرفتگی عضلات گردن و شانه |
| عوامل تشدید کننده | فعالیت بدنی، نور شدید، صداهای بلند، بوهای تند | استرس، اضطراب، وضعیت نامناسب بدن، نشستن طولانیمدت و انقباض عضلات گردن |
| مدت زمان حمله | از چند ساعت تا چند روز؛ در نوع مزمن حداقل ۱۵ روز در ماه و بیش از ۳ ماه ادامه دارد. | از ۳۰ دقیقه تا چند ساعت یا حتی چند روز؛ ممکن است بهصورت مکرر تکرار شود. |
سردرد میگرنی در زنان بیشتر رخ میدهد.
مصرف بیش از حد مسکنها؛ علت پنهان سردردهای برگشتی (Rebound Headaches)
سردردهای برگشتی، که به عنوان سردردهای ناشی از مصرف بیش از حد دارو نیز شناخته میشوند، یک بیماری شایع اما اغلب اشتباه درک شده هستند که میتوانند بطور قابل توجهی بر کیفیت زندگی تأثیر بگذارند. این سردردها زمانی رخ میدهند که مسکنها بیش از حد استفاده شوند ( افرادی که بیش از ۸ روز در ماه برای تسکین سردرد خودشان مسکن مصرف میکنند) و منجر به چرخه درد و وابستگی شوند.
سردردهای برگشتی معمولاً در افرادی رخ میدهند که مرتباً از داروهایی مانند مسکنهای بدون نسخه (OTC) یا داروهای تجویزی (مانند تریپتانها، مواد افیونی) برای درمان سردرد استفاده میکنند. با مصرف بیش از حد مسکنها یا درمانهای حاد خاص، مغز به آنها عادت میکند و آستانه درد پایین میآید. به محض اینکه اثر دارو از بین میرود، سردرد برمیگردد و شما را وادار به مصرف بیشتر میکند و در نتیجه یک چرخه معیوب ایجاد میشود.
مشکلات سینوسی، آلرژی و عفونتهای مزمن ناحیه سر و گردن
مشکلات سینوسی به التهاب بینی و سینوسها اشاره دارد که در عفونت حاد باعث سردرد میشود. مشکلات سینوسی پس از عفونت ویروسی یا باکتریایی، آلرژی یا در حضور محرکهای موجود در هوا رخ میدهند.
سردردهای مرتبط با سینوزیت اغلب با میگرن یا سردردهای تنشی اشتباه گرفته میشوند.
سردرد ناشی از سینوزیت اغلب در پیشانی، اطراف چشمها، گونهها یا دندانهای بالایی، بسته به اینکه کدام سینوس تحت تأثیر قرار گرفته است، رخ میدهد و با خم شدن سر به جلو بدتر میشود. درد گردن، برخلاف سردردهای مداوم، علامت شایع سینوزیت نیست. اما احتمال دارد که سینوزیت به نواحی دیگر گسترش یافته باشد و بطور بالقوه باعث مننژیت شود و گردن سفت گردد.
سردرد سینوسی جزو سردرد ثانویه است.
سبک زندگی و فاکتورهای محیطی؛ از کمآبی بدن تا نوسانات هورمونی و کمخوابی
پیشگیری از سردرد اغلب نیاز به توجه به عادات سبک زندگی و محرکهای محیطی دارد. عدم نوشیدن آب کافی در طول روز یکی از علل شایع سردرد است. همچنین به دلیل نوسانات هورمونی مربوط به چرخه قاعدگی، بارداری یا یائسگی، تجربه سردردهای مکرر برای زنان غیرمعمول نیست که این موارد، در زمره سردرد هورمونی قرار دارند.
حذف وعدههای غذایی یا مصرف برخی غذاها مانند شکلات، پنیر، الکل، غذاهای حاوی مونوسدیم گلوتامات میگرن را تحریک میکند. کمبود خواب یک محرک مکرر و شناخته شده برای سردرد هنگام بیدار شدن است. برعکس، خوابیدن طولانیتر از حد معمول نیز در ایجاد سردرد نقش دارد.
فشار خون بالا، موجب سردرد ثانویه میشود.
چه زمانی سردرد مداوم نشانه یک بیماری جدی یا اورژانسی است؟
علل سردرد متعدد است و گاهی اوقات بازتابی از یک مشکل زمینهای دیگر نظیر فشار خون بالا، مشکلات عروقی یا تومورها هستند. همچنین برخی از اختلالات سردرد ثانویه بسیار جدی هستند، به ویژه آنهایی که مغز را درگیر میکنند، مانند مننژیت، تومور مغزی یا خونریزی در مغز (خونریزی داخل مغزی). بنابراین سردردهای ثانویه بیماری جدی و اورژانسی محسوب میشوند. اگر در سردرد موارد زیر را تجربه میکنید، به دنبال کمک پزشکی اورژانسی باشید:
- ناگهانی و انفجاری: درد با حداکثر شدت در کمتر از یک دقیقه، که اغلب به عنوان “صاعقه از آسمان آبی” توصیف میشود.
- سردرد به همراه تب و سفتی گردن: نشان دهنده مننژیت است.
- همراه با علائم عصبی: مانند ضعف در یک دست یا پا، مشکلات گفتاری، گیجی، دوبینی یا از دست دادن تعادل.
- بعد از آسیب دیدگی اخیر سر، ظاهر شده است.
- غیرمعمول و با شدتی که قبلاً هرگز تجربه نکردهاید.
- با سرفه، فعالیت بدنی یا تغییر موقعیت (به عنوان مثال، از حالت درازکش به ایستاده) تشدید میشود.
- همراه با قرمزی و درد در چشم.
- اگر سردردی برای اولین بار ظاهر میشود (به خصوص بعد از ۵۰ سالگی) یا اگر ماهیت، شدت یا مدت آن تغییر کند، توصیه میشود با پزشک مشورت کنید.این امر میتواند نشانه یک بیماری زمینهای جدید مغزی باشد.
هشدار قرمز پزشکی: اگر سردرد مداوم شما به صورت ناگهانی و انفجاری آغاز شده (سردرد صاعقهای)، با تب، سفتی شدید گردن، اختلال در تکلم، تاری دید، ضعف اندامها یا گیجی همراه است، این یک فوریت پزشکی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
سردرد خوشهای در مردان بیشتر رخ میدهد.
مراحل تشخیصی دقیق و زمان حیاتی برای مراجعه به متخصص مغز و اعصاب
در بسیاری از موارد، سردرد یک علامت است، نه یک بیماری. به همین دلیل بررسی علت اصلی – چه مربوط به سبک زندگی باشد و چه یک بیماری – ضروری است. در صورت سردردهای ناگهانی، شدید یا غیرمعمول، به خصوص اگر با علائم عصبی، تروما یا علائم دیگری مانند تب همراه باشند، باید فوراً با متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست) مشورت شود. تمایز بین سردرد معمولی و سردرد اورژانسی برای شناسایی سریع موقعیتهای بالقوه تهدید کننده زندگی و انجام اقدامات سریع بسیار مهم است.
