بیماری رفلاکس معده به مری یکی از مشکلات شایع گوارشی است که بسیاری از افراد با آن مواجه هستند. این بیماری به علت بازگشت اسید و محتویات معده به مری ایجاد میشود و میتواند علائم ناخوشایندی مانند سوزش سر دل، درد قفسه سینه و سرفههای مزمن را به همراه داشته باشد. گرچه استفاده از داروهای مختلف برای کنترل این بیماری رایج است اما برخی افراد به دلایل مختلف ممکن است به دنبال روشهای درمانی بدون دارو باشند.
در این مقاله به بررسی روشهای مختلف درمان رفلاکس معده بدون دارو خواهیم پرداخت. از تغییرات ساده در سبک زندگی گرفته تا رعایت رژیم غذایی مناسب همه این روشها میتوانند به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به رفلاکس کمک کنند.
بیماری رفلاکس چیست؟
ریفلاکس بیماری شایعی است که کیفیت زندگی را مختل میکند. بین مری و معدهی انسان دریچهای وجود دارد که از بازگشت غذا به مری جلوگیری میکند. این دریچه هنگام جویدن باز میشود تا غذا از مری به معده برود. عواملی چون اضافه وزن، الکل، غذاهای چرب و … این دریچه را ضعیف کرده و باعث اختلال در بسته شدن آن میشوند. در این حالت غذا و اسید معده به مری برمیگردند و باعث رفلاکس میشوند.
بیماری رفلاکس معده به مری یا به اختصار رفلاکس وضعیتی است که در آن مایعات معده بیش از حد طبیعی به مری برمیگردند. این وضعیت میتواند باعث علائم مختلفی شود و گاهی با آسیب به مخاط مری (ازوفاژیت) همراه است.
در افراد عادی هم ممکن است رفلاکس کوتاهمدت تا ۶۰ دقیقه در روز رخ دهد. این حالت طبیعی است و به عنوان رفلاکس فیزیولوژیک شناخته میشود. در برخی موارد رفلاکس ازوفاژیت نیز دیده میشود. این وضعیت میتواند به مرور زمان باعث تغییر شکل سلولهای طبیعی مری و ایجاد وضعیتی به نام مری بارت شود که زمینهساز سرطان است.
علت رفلاکس چیست؟
ریفلاکس میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود در نتیجه درک آناتومی این ناحیه مهم است. به طور کلی مری، اسفنکتر تحتانی مری (دریچه) و معده یک سیستم هماهنگ را تشکیل میدهند. در این سیستم مری مانند یک پمپ غذا را به جلو میراند، اسفنکتر تحتانی مری مانند یک دریچه عمل میکند و معده مانند یک مخزن است.
اختلال در هر یک از این بخشها میتواند باعث رفلاکس شود. ضعف در انقباض مری پاکسازی اسید برگشتی را کاهش میدهد. اختلال در عملکرد دریچهی انتهای مری باعث میشود مقادیر زیادی مایعات معده به مری برگردند. تأخیر در تخلیهی معده نیز باعث افزایش حجم معده میشود که با افزایش فشار به دریچه، آن را تحت فشار قرار میدهد و نیاز به درمان دارد اما میتوان درمان رفلاکس معده بدون دارو را پیش گرفت.
درمان رفلاکس معده بدون دارو چگونه است؟
در بیشتر موارد رفلاکس درمان اولیه کافی است، برخی از موارد درمان رفلاکس معده بدون دارو را در ادامه برای شما شرح دادهایم.
- بالا بردن سر تخت میتواند مفید باشد. استفاده از بالش برای این کار کافی نیست، بلکه باید کل قسمت سر تخت را بالا برد.
- تغییر در رژیم غذایی: از غذاهایی که باعث رفلاکس میشوند پرهیز کنید. وعدههای غذایی را کوچک و مکرر کنید (به جای ۳ وعده در روز، ۴-۵ وعدهی کوچکتر بخورید).
- از سیگار پرهیز کنید.
- کاهش وزن: اضافه وزن باعث افزایش فشار داخل شکم میشود که میتواند به دریچهی معده فشار وارد کند.
- بعد از غذا خم نشوید و دراز نکشید، تا ۱ ساعت بعد از غذا از خم شدن و برداشتن اجسام و بستن بند کفش خودداری کنید.
- به یاد داشته باشید که هر گونه استرس میتواند مشکلات معده را تشدید کند.
درمان بیماری رفلاکس معده به مری باید به صورت مرحلهای انجام شود. هدف کنترل علائم، بهبود ازوفاژیت و پیشگیری از عود آن و سایر عوارض است.
درمان شامل تغییر سبک زندگی و کنترل ترشح اسید از طریق داروهای آنتیاسید یا مهارکنندهی پمپ پروتون است. در مواردی که این روشها کافی نباشند جراحی ضد رفلاکس در نظر گرفته میشود.
درمان بدون دارو رفلاکس معده را از کجا شروع کنیم؟
تغییر سبک زندگی برای درمان بیماری رفلاکس معده شامل موارد زیر است:
- کاهش وزن در صورت اضافه وزن
- پرهیز از الکل، شکلات، آب مرکبات و غذاهای حاوی گوجهفرنگی
- پرهیز از فلفل سیاه، قهوه، پیاز و سیر
- خوردن وعدههای کوچک و مکرر به جای وعدههای بزرگ و کم
- پرهیز از دراز کشیدن و خم شدن به مدت ۳ ساعت بعد از غذا
- قطع مصرف مواد غذایی به جز مایعات ۳ ساعت قبل از خواب
- بالا بردن سر تخت
- پرهیز از خم شدن به جلو و حرکات فشاری روی شکم
- پرهیز از لباسهای تنگ و کمربند
آیا همه افراد نیاز به درمان رفلاکس دارند؟
گرچه بیماری رفلاکس معده در ۳۰-۴۰٪ جامعه دیده میشود، اما تنها ۳۰٪ این افراد نیاز به مصرف مادامالعمر دارو دارند. با توجه به عوارض جانبی و هزینهی مصرف مداوم دارو جراحی لاپاراسکوپی رفلاکس به عنوان تنها جایگزین دائمی در این گروه از بیماران مطرح میشود. امروزه با جراحی لاپاراسکوپی و رباتیک، میزان موفقیت بیش از ۹۰٪ است.
سلولهای مری در اثر تماس زیاد با صفرا به سلولهای بارت تبدیل میشوند. سلولهای بارت میتوانند به متاپلازی بارت (مرحلهی پیش سرطانی) و سپس سرطان بارت تبدیل شوند. تنها ۱۰٪ بیماران رفلاکس به مری بارت مبتلا میشوند و از این تعداد به طور متوسط ۵٪ دچار دیسپلازی (تغییرات پیش سرطانی) میشوند.
جراحی رفلاکس معده
درمان جراحی رفلاکس در طول زمان تکامل یافته است و در صورتی که درمان رفلاکس معده بدون دارو جواب ندهد باید به سمت آن رفت. همانند بسیاری از زمینههای پزشکی دیگر درمان جراحی رفلاکس معده نیز در طول زمان تکامل یافته است. در تاریخچهی این روشها میتوان به ترمیم آلیسون، گاستروپکسی قدامی بورما و پروتز آنجلچیک اشاره کرد. این روشها به دلیل نرخ بالای عود و عوارض تقریباً به طور کامل کنار گذاشته شدهاند.
در این روش بافت عضلانی شل شده در انتهای مری که باعث رفلاکس میشود با استفاده از امواج رادیوفرکانسی از طریق گاستروسکوپی ترمیم میشود. این روش برای بیمارانی که دریچهی مری آنها کمتر از ۳ سانتیمتر باز بوده قابل انجام است.
ازوفیکس وسیلهای است که از طریق دهان و آندوسکوپ وارد معده میشود و این وسیله قابلیت خم شدن و بخیه زدن دارد. روش ازوفیکس برای بیمارانی که دریچهی مری آنها کمتر از ۳ سانتیمتر باز است، قابل انجام است. این روش عمل جراحی فوندوپلیکاسیون که برای جلوگیری از رفلاکس انجام میشود را به صورت آندوسکوپی امکانپذیر میکند. این عمل حدود ۴۵ دقیقه طول میکشد و بیمار در همان روز یا روز بعد مرخص میشود.
